شما اینجا هستید

سود و سوز گردشگری سدها

سود و سوز گردشگری سدها

خواندن ۵ دقیقه
ضرورت توجه و اهمیت به جنبه‌های تفریحی و گردشگری داخلی در سدهای ایران و شناسایی سدهای پرجاذبه ایران، برنامه‌ریزی، سرمایه‌گذاری و توجه مسئولین گردشگری و وزارت نیرو به این مهم را جلب کرده است.

امروزه از سدها هم به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری یاد‌ می‌کنند. بهره‌برداری از «گردشگری در سدها» آن‌قدر در دنیا اهمیت یافته است كه برای آنها زیرساخت، تعریف و برایشان به طور اخص برنامه‌ریزی انجام می‌شود. ضرورت توجه و اهمیت به جنبه‌های تفریحی و گردشگری داخلی در سدهای ایران و شناسایی سدهای پرجاذبه ایران، برنامه‌ریزی، سرمایه‌گذاری و توجه مسئولین گردشگری و وزارت نیرو به این مهم را جلب کرده است؛ تا جایی که وسعت گردشگری با استفاده از جاذبه‌های گردشگری پیرامون سدها و دریاچه‌ها یکی از مواردی است که دولت دوازدهم بر آن تاکید داشته و وزارت نیرو و سازمان میراث فرهنگی را مأمور اجرای این طرح کرده است. این را دکتر «بابک ابراهیمی»، معاون برنامه‌ریزی شرکت آب منطقه‌ای و رئیس کارگروه گردشگری در حریم محدوده تاسیسات آبی و سدهای استان ‌می‌گوید.

در ابتدا از آخرین وضعیت سدها در کشورمان بگویید. خوشبختانه امسال وقوع سیلاب‌های بهاری در کشور موجب شده است بخش چشمگیری از ظرفیت سدهای کشور آب‌گیری شود. بر اساس آخرین آمار و اطلاعات موجود، حدود ۷۳ درصد از ۵۱ میلیارد مترمکعب حجم کل مخازن سدهای کشور آب‌گیری شده که این رقم در سال گذشته در همین زمان حدود ۵۳ درصد بوده است؛ همچنین از مجموع ۵۶۶/۱ میلیارد متر مکعب ظرفیت کل سدهای استان اصفهان، حدود ۷۲ درصد در حال حاضر آب‌گیری شده است.

بالاخره سد خوب است یا نه؟ از چه مزایا و معایبی برخوردار است؟

این روزها در یک فضای احساسی، موضوع سد و سدسازی توسط مخالفان و موافقان به نقد کشیده می‌شود. واقعیت این است که سد یک فناوری سازه‌ای است و مانند هر فناوری دیگری دارای مزایا و معایب خاص خود است و تصمیم‌گیری در خصوص حفظ سدها یا طراحی و ساخت یک سد جدید باید با لحاظ‌ میزان مزایا نسبت به معایب آن سد در هر منطقه به طور مجزا صورت گیرد. نمی‌توان یک نسخه کلی برای خوب یا بد بودن سدها پیچید؛ بنابراین وقتی درباره خوب یا بد بودن سدهای صحبت می‌شود باید به طور مشخص درباره طراحی و اهداف یک سد خاص در یک منطقه خاص صحبت کرد و آن را به نقد کشید. سدسازی به طور کلی در بسیاری از مناطق باعث اشتغال‌زایی و رونق اقتصادی شده و با ذخیره و تنظیم آب‌ها، موجبات رشد و توسعه جوامع محلی را فراهم کرده است؛ اما با این وجود، اغلب سدها آثار زیست‌محیطی مثبت و منفی خودشان را داشته‌اند که میزان آثار آنها از محلی تا محل دیگر بسیار متفاوت است. علاوه بر مواردی که به طراحی و جانمایی سدها بر‌می‌گردد، نحوه بهره‌برداری از سدها موضوع مهم دیگری است که کم‌توجهی به آن‌می تواند تبعات مثبت یا منفی یک سد را تشدید کند. در حال حاضر در کشورمان دو گروه طرفدار و مخالف سد دیده می‌شود. مخالفان سدها عموما از فعالان محیط‌زیستی هستند که بدون تعلق و وابستگی به محدوده یا منطقه‌ای خاص، اساسا به دلیل توجه جدی به حفظ محیط‌زیست کشور با سدها مخالفت می‌کنند. موافقان سدها نیز عموما از مسئولان تأمین آب در کشور هستند که مخالفت با سدها را یک تصمیم احساسی ‌می‌دانند و گروه مخالفان را به عدم‌آگاهی و اطلاع نداشتن از واقعیت‌ها متهم‌ می‌کنند.

سدها چگونه می‌توانند در جذب گردشگر نقش ایفا کنند؟

از گذشته تاکنون پیرامون دریاها، دریاچه‌ها، تالاب‌ها و رودخانه‌ها از جمله مناطقی بوده‌اند که تجمع جوامع انسانی در آن شکل گرفته و گاها منجر به ایجاد تمدن‌های بزرگ در این مناطق شده است؛ بنابراین پهنه‌های آبی اعم از طبیعی یا مصنوعی همواره پتانسیل کافی جهت جذب انسان را داشته‌اند. سدها و نیروگاه‌های وابسته به آنها علاوه بر اینکه یکی از منابع مهم تأمین آب و انرژی برق و... هستند با ایجاد مناظر خاص خود، ظرفیت‌های بزرگی برای رشد و توسعه صنعت گردشگری نیز محسوب می‌شوند. در بسیاری از کشورهای دنیا، سدها و دریاچه‌های آنها از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری آن کشورها محسوب می‌شوند و سالانه هزاران مسافر را به خود جذب‌می‌کنند؛ به عنوان مثال، برای بازدید از سد هوور، سالیانه یک‌میلیون نفر گردشگر از اقصی‌نقاط دنیا به ایالت نوادا در ایالات متحده آمریکا ‌می‌روند، بیش از ۹ میلیون نفر نیز به منظور قایقرانی، شنا، ماهیگیری، شکار، چادرزنی و پیاده‌روی به دریاچه این سد‌می روند. در سال ۲۰۱۰ سد سه دره چین با جذب گردشگر به‌میزان ۱٫۴۵ میلیون نفر در سال، رکورد بازدید از سدها را شکسته است. گردشگری در اطراف مخازن سدها و تالاب‌ها و به طور کل پهنه‌های آبی به دلیل جاذبه‌ها و زیبایی‌های خاص خود در بسیاری از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به عنوان یکی از اهداف اولیه یا ثانویه مورد توجه بوده است. هر چند ایران به لحاظ جاذبه‌های توریستی در شمار ده کشور نخست دنیا قرار دارد، اما در جهان و حتی در خاورمیانه نیز جایگاه واقعی خویش را در این صنعت پردرآمد پیدا نکرده است و سدهای آن با وجود تنوع، زیبایی و ویژگی‌های منحصر به فرد خود در این صنعت جایگاه اندکی دارند. ضرورت توجه به جنبه‌های تفریحی و گردشگری داخلی در سدهای ایران و شناسایی سدهای پرجاذبه ایران، برنامه‌ریزی، سرمایه‌گذاری، توجه مسئولین گردشگری و وزارت نیرو به این مهم را جلب کرده تا جایی که وسعت گردشگری با استفاده از جاذبه‌های گردشگری پیرامون سدها و دریاچه‌ها یکی از مواردی است که دولت دوازدهم بر آن تاکید داشته و وزارت نیرو و سازمان‌میراث فرهنگی را مأمور اجرای این طرح کرده است.

هجوم گردشگران به اطراف سدها چه اثرات منفی و مثبتی به خصوص بر روی محیط‌زیست دارد؟

گردشگری آبی، ظرفیت فوق‌العاده و زیادی برای ایجاد اثرات مثبت اقتصادی و اجتماعی دارد، به رونق تولید و اشتغال و اقتصاد منطقه تنوع می‌بخشد و‌می‌تواند در کنار کشاورزی برای جوامع روستایی منبع خوبی جهت درآمدزایی باشد. کمک به توسعه متعادل مناطق روستایی و ایجاد زمینه‌های اشتغال و فعالیت بدون تغییرات و چرخش‌های ناگهانی در بخش‌های گوناگون اقتصادی و همین‌طور استفاده بهینه از جذابیت‌های موجود گردشگری در منطقه و ایجاد جذابیت‌های جدید در جهت توسعه گردشگری هماهنگ با طبیعت را‌ می‌توان از آثار مثبت گردشگری در اطراف مخازن سدها برشمرد. علاوه بر آن، مواردی مانند ایجاد زمینه استفاده مضاعف از آب و سرمایه‌گذاری به عمل آمده در جهت تولید و اشتغال، ایجاد زمینه استفاده از ظرفیت‌ها برای ورزش‌ها و تفریح‌های آبی جهت نشاط و سلامتی مردم، توسعه مشارکت بخش خصوصی و توانمندسازی محلی در راستای حفظ منابع آب و نهایتا دستیابی به اهداف، اصول و روش‌های گردشگری پایدار، یعنی توسعه گردشگری بدون از بین بردن و تهدید ارزش‌ها و کیفیت‌های زیست محیطی را ‌می‌توان از مزایای این طرح برشمرد. با این حال، گردشگری در محدوده سدها و تاسیسات آبی به علت نزدیکی به طبیعت و منابع آبی منطقه می‌تواند اثرات منفی مهمی بر محیط‌زیست و منابع آبی برجای بگذارد که ممکن است به علت دیدگاه‌های غالب بر گردشگری به عنوان بخش اقتصادی دارای پتانسیل توسعه پایدار، عمدا یا سهوا در این طرح‌ها نادیده گرفته شود؛ بنابراین حساسیت بالای منابع آبی به علت نقش حیاتی آنها جهت تامین نیاز شرب و سایر نیازهای جامعه و محیط زیست، لزوم ایجاد و اعمال ملاحظات محیط زیستی را در خصوص طرح‌های توسعه گردشگری پیرامون منابع آبی (به خصوص مخازن سدها) و رودخانه‌ها بیش از پیش روشن و پررنگ می‌کند. از جمله آثار منفی این فعالیت‌ها‌ می‌توان به مواردی مانند آلودگی آب مخازن سدها در صورت استفاده از قایق‌های سوخت فسیلی، افزایش آلودگی‌های ناشی از دفع نا‌مناسب فاضلاب و پسماندها در پیرامون و کانون‌های زیستی موثر بر محیط زیست، افزایش فرسایش خاک ناشی از تردد وسایل نقلیه موتوری در خارج از جاده‌های اصلی، افزایش آسیب به پوشش گیاهی به دلیل قطع اشجار و آتش زدن آن، افزایش آسیب به محیط‌زیست جانوری به دلیل گسترش جاده‌ها و امکانات اقامتی و به طور کل حضور انسان در زیست بوم جانوران اشاره کرد.

آیا زیرساخت‌های لازم برای جذب گردشگر در اطراف سدهای کشورمان وجود دارد؟

گردشگری در محدوده مخازن سدها، نیاز به یک‌سری زیرساخت‌های فنی و حقوقی دارد و بدیهی است بدون استقرار این زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاری در این بخش می‌تواند با چالش‌های متعددی مواجه شود. از آنجا که عمده سدهای استان در مناطقی است که امکانات دسترسی به آنها و همین‌طور تامین آب، برق و ... این مناطق کم و بیش فراهم است، بنابراین با بهبود زیرساخت‌های یادشده امکان فراهم‌ساختن شرایط برای سرمایه‌گذاری در این بخش‌ها فراهم خواهد بود؛ همچنین جهت مدیریت و نظارت بر بهره‌برداری بهینه از منابع آبی سدها و رودخانه‌های کشور با تاکید بر کاربری گردشگری ضرورتا باید ساختارهای قانونی و حقوقی موجود بازنگری شود؛ لذا به منظور کاهش بروکراسی اداری و وضع دستور‌العمل‌های یکسان و هماهنگ در این زمینه، در اوایل خردادماه سال جاری تفاهم‌نامه همکاری بین وزارت نیرو و سازمان میراث فرهنگی با موضوع توسعه فعالیت‌های گردشگری در حاشیه سدها به امضا رسید تا با ارائه راهکارهای مناسب، توجه بخش خصوصی برای رونق گردشگری را برای استفاده از ظرفیت آبی کشور ضمن رعایت ضوابط کمی و کیفی جلب کند تا مردم بتوانند از فرصت‌های گردشگری داخلی استفاده بیشتری ببرند. در همین راستا، شرکت آب‌منطقه‌ای نیز مطالعات جامعی را جهت بررسی ظرفیت و امکانات گردشگری سدها و تاسیسات آبی خود در دستور کار قرار داده است تا شرایط برای سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری سدهای استان را فراهم سازد و از متقاضیان سرمایه‌گذاری در حوزه سدها و تفریحات آبی استقبال می‌‌کند.

منبع: اصفهان زیبا

برچسب ها: 
اشتراک در: