شما اینجا هستید

قطع آب یزد، مرهمی بر زخم کشاورزان اصفهان نمی شود

قطع مجدد آب انتقالی به استان یزد توسط کشاورزان استان اصفهان

قطع آب یزد، مرهمی بر زخم کشاورزان اصفهان نمی شود

تداوم چند ساله کاهش بارندگی و استیلای خشکسالی، اکثر استان های کشور را با تنش و بحران مواجه کرده، به گونه ای که در برخی استان ها انجام کشت بامانع جدی مواجه و در برخی دیگر از استانها تامین آب شرب به چالش اصلی جامعه مبدل شده است.

 خبرهایی در خصوص تعرض به کانالهای انتقال آب، شکستن لوله آب و اخباری از این دست در چند ماه گذشته به طور متناوب به گوش می رسد. یکی از جدی ترین آنها به اعتراضات کشاورزان شرق استان اصفهان مربوط می شود که ماه هاست به شیوه های مختلف دست به اعتراض می زنند، شعار می دهند، با تراکتور به خیابان می آیند یا جلوی سازمان های دولتی از جمله آب منطقه ای تحصن می کنند. هر از گاهی نیز جلوی انتقال آب به استان یزد را به انحای مختلف می گیرند. در جدید ترین اقدام طی چند روز گذشته با آسیب به تاسیسات مخزن و برق خط انتقال آب آشامیدنی به یزد، برای  مدتی شبکه آبرسانی آن منطقه را با مشکل جدی روبرو کردند. البته مدیرکل دفتر مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو از رفع اختلاف بین اصفهانی و یزدی‌ها خبر داد و گفت: فعلا انتقال آب از اصفهان به یزد دوباره از سر گرفته شده است.

اما به واقع علت این اقدامات چیست؟ امروز خشکسالی و کاهش چشمگیر بارشها در سطح کشور به خصوص در فلات مرکزی ایران و حوضه های آبریز زاینده رود و کارون برای عموم مردم عیان است. خشکی دردناک زاینده رود در اصفهان نمود عینی همین رخداد است. منابع این رودخانه در بالادست با کاهش چشمگیر آبدهی مواجه شده اند.(اینجا بیشتر بخوانید) استان چهارمحال و بختیاری به عنوان اصلی ترین سرچشمه این رودخانه امسال تا کنون با کاهش 65 درصدی بارشها نسبت به میانگین مورد انتظار روبرو بوده است. همین امر سبب شده ذخایر آب سد زاینده رود که تامین کننده اصلی آب شرب مردم اصفهان و تنظیم آب قابل انتقال برای سایر مصارف از جمله کشاورزی است تا بیش از 80 درصد خالی باشد! همین امر سبب شده مسئولان ماههای سختی را در خصوص تامین آب برای نیازهای اساسی مردم پیش بینی کنند. مشخصا رویارویی با این چالش همراهی همه بخش ها را می طلبد. به طوری که از کشاورزان منطقه خواسته شده به طور جدی نسبت به اصلاح الگوی کشت خود اقدام کنند چنانکه وزارت نیرو هم رسما اعلام کرده اجازه برداشت آب برای کشاورزی محصولات آب بری چون برنج را به کشاورزان این مناطق نخواهد داد. (اینجا) 

در این میان اوضاع برای کشاورزان مناطق غربی اصفهان کمی بهتر است چراکه دسترسی بیشتر و نزدیکتری به منابع آبی رودخانه زاینده رود دارند و کشت برنج لنجان هم در همین مناطق صورت می گیرد. حقابه های کشاورزی بالادست و این منطقه، برداشت شرب آب اصفهان، برداشت آب توسط صنایع بزرگی چون ذوب آهن و فولاد مبارکه و خطوط انتقال آب به استان یزد عملا آبی را برای جریان یافتن در امتداد رودخانه زاینده رود، تامین نیاز کشاورزان شرق اصفهان و نهایتا تامین حقابه زیست محیطی تالاب گاوخونی باقی نمی گذارد. 

با این اوصاف کشاورزان اصفهانی انگشت اتهام را به مسئولان اشاره رفته اند و اعتقاد دارند بارگذاری های های غیرقانونی بر رودخانه زاینده رود صورت پذیرفته است و آب انتقال یافته بین حوضه ای به استان یزد برای مقاصد دیگری مصرف می شود. یکی از کشاورزان نمونه این منطقه گفته است دیگر حتی یک قطره آب برای کشاورزی در شرق اصفهان وجود ندارد. کشاورزان نیمه شرقی اصفهان از بی‌آبی بیکار شده‌اند. در چنین شرایطی آیا انصاف است که آب اصفهان برای صنعت یزد کشیده شود؟ این گندمکار نمونه می‌گوید که قرار بود از اصفهان آب شرب برای یزد منتقل شود نه این‌که از آب اصفهان برای یزد کاشی بسازند! در سالی که گذشت یک چهارم‌سال گذشته بارندگی داشتیم. آب چاه‌های کشاورزی یا خشک شده یا به یک سوم‌سال گذشته کاهش یافته است. اگر قرار است یزدی‌ها با آب اصفهان گلخانه داشته‌ باشند، چرا خودمان نداشته باشیم؟ (اینجا)

نیره اخوان، نماینده ادوار مردم اصفهان در مجلس در توضیح اختلاف آب بین اصفهان و یزد گفته است: مطالبه کشاورزان اصفهانی، مطالبه‌ به حقی است. از ابتدا هم تونل دوم حفر شده در این مسیر برای کشاورزان اصفهانی بود و حقابه آنها از آن می‌گذشت. مسئولان نباید از این تونل برای فروختن حقابه کشاورزان اصفهانی استفاده کنند مگر این‌که مابه‌ازای آن را به این کشاورزان پرداخت کنند. اخوان در ادامه تأکید می‌‌کند که یکی از راه‌حل‌های ابتدایی این است که به صنعت جدیدی آب فروخته نشود و از هدررفت آب در مسیر جلوگیری شود، چرا که کشاورزان بسیاری به خاطر این نابسامانی بیکار و بدون عایدی شده‌اند. 

در این سالها طرح های انتقال آب مختلفی نیز برای رفع نیازهای ذکر شده انجام شده است که از بین آنها می توان به تونل های اول و دوم کوهرنگ اشاره کرد که آب را از حوضه رودخانه کارون به رودخانه زاینده رود منتقل میکنند. طرحهای انتقال آب کوهرنگ 3 و بهشت آباد نیز چنین کاربردی را دارند. طرح هایی که امروز مخالفان سرسختی را هم به دنبال خود دارند. مردم محلی معتقدند احداث این تونل ها بسیاری از چشمه ها و منابع طبیعی تامین آب آنها را به نابودی کشانده است و وعده مقامات و نمایندگان محلی به مردم و کشاورزان برای رفع مشکلات بی آبی نباید طرح های جدید انتقال آب باشد. (اینجا) تجارب تاریخی نیز در خصوص طرح های اشاره شده نشان می دهد این راهکارها بیش از آنکه کمبود نیاز های فعلی به آب در زمان خود را کاهش داده باشد به توسعه طرح های آب بر از جمله کشاورزی و صنعت و تعریف حقابه های جدید برای آنها منجر شده است به گونه ای که امروز که آبدهی روخانه ای چون زاینده رود تا یک پنجم کاهش یافته است طیف وسیعتری از حقابه بران و مصرف کنندگان آن آب را درگیر بحران آبی می نماید. (مطالب بیشتری را اینجا بخوانید) از سوی دیگر برخی کارشناسان آب و محیط زیست نیز اعتقاد دارند اجرای چنین طرح هایی نه تنها مشکل زاینده رود را حل نمیکند، بلکه کارون بزرگ را نیز با سرنوشتی چون زاینده رود مواجه خواهد ساخت و مردم استان خوزستان را نیز بیش از امروز گرفتار کم آبی خواهد ساخت. در این شرایط باید پذیرفت اولویت اصلی و کوتاه مدت وزارت نیرو و دستگاه های حاکمیتی تأمین آب برای شرب و نیازهای اساسی مردم است و با توجه به شرایط موجود امکان تامین آب برای بخش هایی چون کشاورزی عملا وجود ندارد تا اینکه در نهایت بتوان با اعمال اقدامات مدیریتی راهکارهایی را نیز برای مرتفع ساختن درخواستهای سایر بخشها از جمله کشاورزان و پرداخت خسارت به منظور عدم کشت به آنان در نظر گرفت. 

همچنین در این مورد بخصوص یعنی قطع آب انتقالی به یزد از سوی کشاورزان اصفهانی باید پذیرفت واقعیت این است که حتی در صورت قطع آب انتقالی به یزد، امکان تامین آب برای کشاورزان شرق اصفهان فراهم نخواهد شد، وقتی که از ظرفیت حدود یک میلیارد و 200 میلیون متر مکعبی سد زاینده رود تنها حدود 250 میلیون متر مکعب آب در پشت سد وجود دارد و از سوی دیگر آسیب به اموال عمومی و تخریب زیرساختهای کشور نه تنها بازخورد اجتماعی مناسبی نخواهد داشت بلکه از منظر حقوقی نیز قابل بررسی است. (اینجا)

آنچه مسلم است امروز با مسایل متعدد و پیچیده ای در گستره ای وسیع از مناطق مختلف کشور روبرو هستیم. عبور از چنین شرایطی مدیریتی جدی و جامع همراه با عزمی فراگیر و دوسویه از جانب مردم و مسئولین را طلب می نماید. استفاده از ظرفیتهای علمی و اجتماعی همراه با بهره گیری از تجارب موفق بین المللی مشابه برای عبور از این شرایط و رسیدن به شرایطی پایدار و مطمئن در تامین نیازهای آبی در بخش های مختلف در سایه اقدامات شفاف، قانونمند و عادلانه، می تواند بسیار اثرگذار و کارآمد باشد. 

 

جمع آوری مطالب و نگارش: خانه آب ایران 

 

اشتراک در: